In de kijker

Kalender

11/7/2018

Grondvest

Vraaggesprek Jonathan Holslag
5-3-2018

Jonathan Holslag (°1981) is een politicoloog en professor aan de Vrije Universiteit Brussel. Holslag is verbonden aan het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek Vlaanderen. Hij legt zich vooral toe op de geopolitiek, veiligheid en de rol van Europa in de veranderende internationale orde. Jonathan Holslag verschijnt me de regelmaat van de klok in de nationale pers om zijn kennis van de geopolitiek en dan vooral China.

 

Je sprak vorig jaar op onze nieuwjaarsontmoeting. Heb je affiniteit met de ideeën van de Vlaamse Beweging?

 

“Ik heb een affiniteit met Vlaanderen, vooral omdat Vlaanderen de samenleving is waarin ik ben opgegroeid en waarvan de zeven miljoen inwoners mij heel veel kansen hebben gegeven. Kansen in die zin dat ondanks het feit dat ik uit een weinig geprivilegieerde familieomgeving kom, toch heb kunnen verder studeren en omdat ze mij 10 jaar lang hebben toegelaten onderzoek te verrichten naar thema’s die ik boeiend vind en om mezelf te vormen. Dat schept wel een bepaalde loyaliteit ten opzichte van die samenleving. Zoals Roosevelt het zei “Je kunt pas kosmopolitisch zijn als je in de eerste plaats ook een patriot bent.” We hebben de verantwoordelijkheid dat onze regio krachtig en welvarend genoeg blijft zodat Vlaanderen ook voor andere kosmopolieten een boeiende plek is om te ontdekken. Ik krijg de kans om veel te reizen en in verre landen dingen te gaan ontdekken, maar dat brengt een nog grotere verantwoordelijkheid met zich mee, namelijk om na te denken hoe we ervoor kunnen zorgen dat de samenleving hier het nog beter kan doen. Ik ben daarin redelijk praktisch ingesteld, voor mij is het belangrijker wat je met de macht doet dan waar de macht ligt. Of je de macht op het niveau van België, Europa of Vlaanderen organiseert is voor mij bijkomstig. Maar je moet wel heel effectief zijn in het gebruiken van de macht om je positie te verstevigen. We zitten nu in de situatie dat de bevoegdheden voor een heel groot deel bij Vlaanderen liggen, het is dan ook evident hoe we met die bevoegdheden van Vlaanderen een aantrekkelijke, sterke en veilige regio kunnen maken.

Een belangrijk vraagstuk voor de komende jaren is of die bevoegdheden ook nog op regionaal niveau zullen blijven. Je merkt nu al dat het politieke gewicht steeds meer verschuift naar een aantal grote steden. Ik vraag me dan ook af wat de loyaliteit van die lokale besturen ten aanzien van het regionale niveau is. We spreken veel over Vlaanderen maar in veel gevallen is het eigen stadhuis eerst, of het nu op het schoon verdiep in Antwerpen is of het stadhuis van Gent, dat is een opmerkelijke evolutie. Het wordt interessant om te zien of die verdere fragmentatie zal leiden tot een versterking van de regio, of dat de fragmentatie leidt tot nog meer stuurloosheid en meer kwetsbaarheid.”

 

Dus de erkentelijkheid ten opzichte van Vlaanderen is eerder praktisch gemotiveerd omdat de bevoegdheden op dit ogenblik nu eenmaal zo georganiseerd zijn?

“Voor een stuk wel. Maar laten we eerlijk zijn, ons leven situeert zich nu eenmaal voor een groot stuk af in een taalgemeenschap. Mijn interactie met Vlamingen is groter dan mijn interactie met Walen of zelfs Brusselaars. Dus ik denk dat van nature een taalgemeenschap iets evidenter is dan een lotsgemeenschap, dan een staat waarin je meerdere taalgemeenschappen hebt. Dan wil ik niet zeggen dat we noodzakelijk beter moeten zijn of ons afschermen van andere taalgemeenschappen. Maar het is evidenter, alleen al communicatief, om vooral met de eigen taalgemeenschap om te gaan. Zeker in een tijdsgewricht waarin de ont-scholing hoogtij viert en mensen minder en minder vreemde talen naar behoren spreken.”

 

  

 


















Er verandert veel in de wereld. We hebben de Brexit gehad, de presidentswissel in de VS… Acht u het realistisch dat een onafhankelijk Catalonië ook erkend wordt door de internationale gemeenschap?

“Eerst en vooral, ik ken Catalonië een klein beetje. Ik vind Catalonië en dan vooral de hoofdstad Barcelona, een van de meest aangename plekken in Spanje, veel aangenamer dan Madrid. Wat mij vooral intrigeert is de cohesie daar en de fierheid op de identiteit en de ervaring ook echt een lotsgemeenschap te zijn. Catalaans zijn is echt een bron van fierheid bij een hele grote groep van mensen. Ik vind dat mooi en heb daar sympathie voor.

De vraag blijft evenwel, en daarin ben ik misschien wat sceptischer, in welke mate kan je als regio jezelf ontplooien binnen statelijke structuren. En ik denk dat daar op dit moment best veel ruimte is voor Catalonië om zich binnen Spanje te ontwikkelen. Er zijn natuurlijk discussies geweest, bijvoorbeeld over handelsverdragen waarin Catalonië een andere opstelling had dan Madrid, maar dan moet je natuurlijk rekening houden met de Europese context. Ik zie afsplitsing als een ultieme oplossing.

Ik geloof in het zelfbeschikkingsrecht, maar het moet wel pragmatisch zijn. Het uitroepen van zelfbeschikking en het zich afscheuren van een staat is iets dat eerst en vooral met een grote prijs komt, een transitiekost en met veel frictie. De vraag is of je de ruimte die je hebt niet verder kunt ontwikkelen om de regio te versterken. Ik denk dat in het geval van Catalonië dat het geval was. Dat er nog ruimte voor handen was om die regio verder te ontwikkelen vanuit een regionale strategie.”

 

Vindt u ook dat Vlaanderen zich eerst binnen België verder kan en moet ontwikkelen?

“Ik denk dat als we naar Vlaanderen kijken, het een veel groter probleem is dat we de huidige bevoegdheden niet naar behoren gebruiken dan dat we nieuwe bevoegdheden zouden moeten claimen.

Als we in Vlaanderen onze cultuur intenser willen beleven, Vlaanderen economisch willen versterken, de identiteit nadrukkelijker willen versterken, Vlaams burgerschap aanmoedigen, kunnen we al heel veel ondernemen met de huidige bevoegdheden.

Een van de belangrijkste hefbomen is het onderwijs, op dit ogenblik een Vlaamse bevoegdheid. Zelfs in deze regering wordt er bitter weinig gedaan om jongeren te laten nadenken over wat identiteit is, wat ons als samenleving bindt of hoe wij als ondernemers en werknemers kunnen bijdragen aan de welvaart, maar ook over onze geschiedenis.

Tweede aspect, als je kijkt naar onze economische hefbomen, dan maken we nog altijd onvoldoende gebruik van die economische bevoegdheden om een langetermijnstrategie uit te stippelen. We hebben een goede en nuttige aanzet met Vlaanderen 55. Maar we doen amper wat om de investeringenmarkt te organiseren zodat honderden miljarden aan spaargeld ook lokaal verankerd worden in infrastructuur waar ook de komende generaties van kunnen profiteren. Op vlak van industrie zien we te gemakkelijk het aantrekken van buitenlandse multinationals als winst op korte termijn. Zonder onze eigen lokale bedrijven actief te ondersteunen om zich intern te handhaven en meer naar buiten te gaan.

Ook op vlak van ruimtelijke ordening is er nog veel werk aan de winkel. We hebben nu die betonstop, maar dat blijft voor mij veel te vrijblijvend. De termijn is vooral veel te lang. We moeten vandaag al beginnen met het ontwikkelen van plannen om onze steden niet alleen efficiënter te maken, maar ook om opnieuw aan te knopen met de traditie om steden te ontwikkelen met identiteit. Door de manier waarop we bouwen, de materialen en de architectuur, moeten we iets vertellen over onze regio.

Niet zoals nu in Antwerpen gebeurt, alles aan grote ontwikkelaars laten die op een universele en steriele manier hoogbouw bouwen. Wat zegt dat over Antwerpen?

Vanuit je eigenheid moet je ook je architectuur ontwikkelen en koppelen aan goede bouwmaterialen zodat elk groot project niet de identiteit kapot maakt maar verstevigt.

Ook de minister-president is heel actief bezig met erfgoed en cultuur. Dat is voor hem ook een persoonlijke prioriteit. Maar het mag niet stoppen met geld te steken in erfgoed. Je moet vanuit je gemeenschap patrimonium opbouwen, dat is minstens even belangrijk.

Ook op het vlak van landbouw staan we voor een moeilijk vraagstuk. Hoe kunnen we komen tot landbouw die internationaal competitief is maar die zoals in Italië en Frankrijk ook iets zegt over onze eigen streek?

Dit zijn maar een aantal voorbeeld om aan te geven dat we veel meer met onze huidige bevoegdheden kunnen en vooral moeten doen om die Vlaamse samenleving te versterken. Zeker ook voor we de pretentie hebben om nieuwe bevoegdheden op te eisen.

Met wat ik heb gezien sinds de laatste staatshervorming ben ik er niet van overtuigd dat wij de daadkracht, visie en strategie hebben om er ook mee aan de slag te gaan.”   

 

Wat verwacht je van basisbewegingen in de Vlaamse samenleving? Waar moeten ze volgens jou op focussen, ongeacht hun mens- of wereldbeeld, ook de Vlaamse Volksbeweging?

 

“Ik heb dat tijdens die toespraak ook gezegd: de VVB zou zich veel minder moeten bezighouden met de middelen en veel meer met de finaliteit. Wat is dat, de Vlaamse samenleving? Eerst de vraag waar we naartoe willen en dan pas de vraag wat we daarvoor nodig hebben:

-          Hoe gebruiken we onze bevoegdheden beter?

-          Als mensen ons stokken in de wielen steken, hoe gaan we daar tegenin?

Voor de VVB is het allerbelangrijkste, duidelijk maken waar we naartoe willen. Wat heeft de Vlaming boodschap aan een nieuwe staatshervorming als we niet weten wat het ons op zal leveren. Oké, we verliezen er 6 miljard aan de walen maar we verliezen er waarschijnlijk nog veel meer aan andere buitenlandse spelers, investeringsinkomsten en wat dan ook. We lekken langs alle kanten.

Alvorens de Vlaamse republiek uit te roepen zou ik eerst willen weten, waar gaat die voor? En dan krijg je misschien de mensen mee. Als je het succesvol wilt maken, moet je ook duidelijk maken wat je van je burgers verwacht.

Het is enerzijds het verwerven van de stem, meer macht binnen het democratisch systeem. Maar nog veel meer het verwerven van het engagement van de burger. We mogen niet doen alsof aan de burgerplicht is voldaan met het stemmen alleen, daar begint het pas. Als je stemt voor een project, dan moet het engagement volgen.

Politici moeten stoppen met te doen alsof zij de klus kunnen klaren en mensen zo comfortabel achterover geleund laten zitten. Alsof ze met budgettair geschaaf hier en daar, de samenleving kunnen redden. Nee, het gaat erover wat wij als mensen kunnen en moeten bijdragen aan de samenleving gegeven onze verschillende capaciteiten. Dat is voor mij patriottisme: liefde voor je land en samenleving is iets heel mooi.

Wat is er mooier dan het lapje grond waarop je leeft en het groepje mensen waarmee je leeft te doen evolueren naar iets beter en iets mooier. Zo wordt uiteindelijk de hele wereld beter. Dat is gedeeltelijk machtsmaximalisatie, maar als je dat nastreeft met een nobel doel voor ogen, is dat voor mij de essentie van de machtspolitiek.”

 

Terug naar overzicht