In de kijker

Grondvest

Verslag Busreis VVB naar Straatsburg (02-04/10): Het Politieke Luik
12-10-2017
Een verslag over het politieke luik van onze reis naar Straatsburg met als focus de gebeurtenissen in CataloniŽ, geschreven door onze stagiair Ward Dewitte.

ij aanvang van onze busreis naar Straatsburg was de situatie in Catalonië op de spits gedreven. De dag ervoor had het referendum plaatsgevonden, waarbij de Catalaanse stemgerechtigden (ongeveer 5,3 miljoen van de 7,5 miljoen inwoners) een duidelijke, maar vooral belangwekkende vraag werd gesteld: “Wilt u dat Catalonië een onafhankelijke staat wordt onder de vorm van een republiek?”. In juni dit jaar bleek uit een rondvraag van het Centre for Opinion Studies - de officiële organisatie voor opiniepeilingen van de Catalaanse overheid - dat slechts 42% van de ondervraagden de onafhankelijkheid genegen waren. Toch bleek rond middernacht, toen alle stemmen waren geteld, dat maar liefst 91,96% van de stemmers het bolletje bij “sí” (of “òc” - de stembrief was opgesteld in de drie officiële talen van de regio: het Catalaans, Castilliaans Spaans en Aranees Occitaans) hadden gekleurd. Slechts 8,04% van de mensen die gingen stemmen deden dat tegen onafhankelijkheid, en 2,9% van de stemmen waren blanco of ongeldig. In totaal zijn er 2 262 424 stemmen uitgebracht, wat gelijkstaat aan een opkomst van 42.58% (bron: Catalaanse overheid).

Ondanks het vroege uur in de morgen was bij ons vertrek in Gentbrugge de sfeer bij onze leden ronduit optimistisch. Ondanks de vele belemmeringen had er een democratische stemming kunnen plaatsvinden en separatisten van verschillende politieke strekkingen hadden een belangrijke slag thuisgehaald; de uitslag was zonder meer positief. Maar er is meer; iedere Vlaamse beweger hoopt (al dan niet expliciet) dat een splinternieuwe Europese staat de domino’s zal doen vallen, en dat op een dag onze heimat Vlaanderen aan de beurt zal zijn. We hebben als Vlamingen natuurlijk nog een lange weg te gaan - waarbij het scheppen van een draagvlak onze eerste en meest prominente uitdaging is - maar een onafhankelijke republiek Catalonië zou wel eens een belangrijk precedent kunnen zijn voor onze zaak, en die van andere regio’s die streven naar (meer) autonomie, zoals het Baskenland.

Dat het hele gebeuren bij Madrid niet in goede aarde zou vallen was echter wel duidelijk. Het grondwettelijk hof had het referendum “illegaal” verklaard, daar de Spaanse grondwet voorschrijft dat alle Spanjaarden - en niet enkel de inwoners van een bepaalde deelstaat - moeten kunnen beslissen over de institutionele toekomst van een regio. Mariano Rajoy, de Spaanse eerste minister van de conservatieve en centralistische Partido Popular, had meermaals herhaald dat het referendum niet zou doorgaan, en dat de uitslag onder geen enkele voorwaarde legitiem zou zijn, laat staan geaccepteerd zou worden door de Spaanse regering. Deze laatste voegde ook daad bij woord en gaf de paramilitaire Guardia Civil de opdracht om de stembusgang te belemmeren. In de weken voor de dag des oordeels werden miljoenen stembiljetten en propaganda-artikelen in beslag genomen, ambtenaren werden opgepakt en websites werden platgelegd. Op 1 oktober - de dag van het referendum - raakten maar liefst 844 burgers gewond door disproportioneel politiegeweld. Eén persoon is er nog steeds erg aan toe; men weet niet of hij het zal halen. De Catalaanse president Carles Puigdemont en zijn aanhangers lieten de repressie in ieder geval niet aan hun hart komen: er zou worden gestemd, koste wat kost. Votarem! Zo verweet hij Rajoy te handelden als een dictator die het recht op zelfbestuur beknot en stak hij zijn verontwaardiging over het politiegeweld niet onder stoelen of banken. In een televisietoespraak zei hij dat “de Spaanse staat vandaag nog een beschamende pagina heeft geschreven in haar geschiedenis met Catalonië”. Hij voegde daar nog aan toe dat “op deze dag van hoop en lijden de burgers van Catalonië het recht verdiend hebben om een onafhankelijke staat te krijgen in de vorm van een republiek”. Het beloofde dus meteen een boeiende reis te worden naar één van de centra van Europese besluitvorming, waar de brandend actuele Catalaanse kwestie (eindelijk - het werd tijd) zou worden besproken. 

Op dinsdagnamiddag stond het eerste politiek luik van de reis gepland. Als eerste zou Andrée Munchenbach, voorzitster van de Elzassische partij Ünser Land (Europese EVA-fractie) uitleg geven over de situatie van de Elzas in Frankrijk. Na deze zeer boeiende voordracht - waar we in dit verslag niet verder op ingaan - was het de beurt aan Helga Stevens, ondervoorzitter van de Europese partij ECR (Europese Conservatieven & Reformisten). Zij was namelijk als waarneemster afgereisd naar Barcelona op uitnodiging van Diplocat, een privéorganisatie die zich bezighoudt met Catalaanse buitenlandse betrekkingen en het verkopen van Catalonië in het buitenland. Internationale waarnemers hebben een belangrijke rol gespeeld tijdens het referendum, aldus Stevens. Ze vertelde hoe ze door de Catalanen was ingedeeld in een groep met drie parlementsleden (niet allen Europees) en een journalist. Buitenlanders werden met open armen ontvangen, en zelfs toegejuicht door de menigte wanneer ze voorbij kwamen. Deze vreugde is vooral te wijten aan het feit dat de Catalanen beseffen dat observatoren als externen zelf kunnen zien - en in het geval van Bart Maddens aan den lijve kunnen meemaken - wat er zich afspeelt, en dit vervolgens ook naar de buitenwereld toe kunnen communiceren. Bovendien is het hun beste kans op erkenning en is het een essentieel onderdeel van de propagandaoorlog tegen de Spanjaarden, waarin men verwikkeld is geraakt.












Tijdens haar reis sprak ze met vele burgers, waarvan zeker niet alle het eens waren met het standpunt van Catalaanse nationalisten. De groep waarnemers had daarbij aansluitend een onderhoud met gemeentebesturen en enkele van de vele burgermeesters die zich naar alle waarschijnlijkheid voor de rechtbank zullen moeten verantwoorden omdat ze de organisatie van het referendum hebben gedoogd. De essentie van het voorgaande is dat vele burgers - zowel pro als contra onafhankelijkheid - achter het idee van een referendum stonden; alle Catalanen zijn een deel van Catalonië, en dus moeten ze allen de kans krijgen om te beslissen over de toekomst ervan. Deze observatie strookt met de realiteit, daar eerder al bleek dat de ruime meerderheid van de Catalanen achter het idee van een referendum staat, of dat nu met de toestemming is van Madrid of niet. Het Europees parlementslid was enorm verheugd om te zien hoeveel mensen van vele leeftijdscategorieën feest vierden en geënthousiasmeerd waren over de gebeurtenissen. Deze mensen wouden absoluut geen geweld benadrukt ze, en hadden bovendien enorm veel discipline. Ze was er zelfs getuige van hoe een koppel hun huwelijksverjaardag vierde in hun auto die geparkeerd stond naast het stembureau.

Desalniettemin kon er niet vermeden worden dat de Spaanse overheid en paramilitaire politie geweld zouden gebruiken. In die hoedanigheid werd de stembusgang verstoord en het stemmen bemoeilijkt door o.a. het elektronische stemmen onmogelijk te maken. Dat wil zeggen dat de elektronische verificatie van identiteitsbewijzen werd bemoeilijkt, waardoor de vrees ontstond dat sommigen een stem zouden uitbrengen in verschillende stembureaus. Hier werd natuurlijk uitvoerig over bericht in de (Spaanse) media, die hierin de ongeldigheid van het referendum al dachten te ontwaren. Ondanks de moeilijke werkomstandigheden werd er toch voor gezorgd dat zeker niemand meer als één stem zou uitbrengen door het toepassen van een strenge controle. In veel stembureaus mocht het niet baten en werden de stemdozen (met harde hand) genomen. De ECR-ondervoorzitster was getuige van de daaruit voortvloeiende chaos. Zo herinnert ze zich een technische universiteit waarin maar liefst achttien stembureaus huishielden, waar vele mensen wantrouwig en doodsbang waren. Gelukkig boden heel wat brandweermannen bescherming aan, voor het geval dat het nodig zou zijn. 

In Turkije of Rusland zouden dergelijke wantoestanden meteen worden veroordeeld door de EU; dat Europa zich in het Catalaanse geval dan weer afzijdig houdt en het gebeuren wegzet als “een interne Spaanse kwestie” is ronduit schandalig en hypocriet. Als dat het geval is, dan moet ze zich ook niet moeien met Hongarije, Polen of de (migratie-)politiek van de overige Visegrad-landen. Ze benadrukt dat ze steeds pro-Europees is geweest, maar nu door de zaak Catalonië naar Euro-sceptisme overhelt; ze is erg teleurgesteld. Voor de N-VA is het duidelijk: een politiek probleem moet worden opgelost op een politieke manier, en niet in de rechtbank zoals de Spaanse regering dat wil doen. Geweld is al helemaal uit den boze. Al sinds dat de Partido Popular het overnam van de socialisten - waarmee de Catalanen net een akkoord over een nieuw autonomiestatuut hadden bereikt - bevinden de bilaterale gesprekken zich in een impasse: de Catalaanse regering is vragende partij, maar Rajoy wil van geen onderhandelen weten. Toch zal Madrid nu moeten luisteren naar een duidelijk signaal van de bevolking die gestemd heeft.

     










Als derde en laatste deel van het eerste politieke luik van onze Straatsburgreis stond er een ontmoeting gepland met Jordi Solé, MEP (Member of European Parlement) voor de links-republikeinse partij ERC (Esquerra Republicana de Catalunya), één van de vele partijen in Catalonië die ijveren voor een onafhankelijke Catalaanse republiek. Deze partij maakt deel uit van de Europese EVA-partij (Europese Vrije Alliantie), die streeft naar maximale autonomie voor de volkeren en regio's in Europa. Van deze fractie zijn tevens o.a. de Schotse SNP (Scottish National Party), de Welsche Plaid-Cymru, en het Galicische BNG (Bloque Nacionalista Galego) een onderdeel. Ook de N-VA is lid, hoewel deze in het Europese parlement zetelt voor de ECR. Tot onze grootste spijt moest de heer Solé zich echter excuseren, maar gelukkig was zijn collega Elisabeth Nebreda (tevens ERC) beschikbaar om ons in zijn plaats te woord te staan in de zaal Léon XIII in het Foyer de l’Etudiant Catholique aan de Place Saint-Etienne in Straatsburg.

Bij aanvang van haar redevoering legde mevrouw Nebreda ons uit dat het moeilijk is voor haar om te spreken over de gebeurtenissen van de voorbije dagen; zelfs in haar moedertaal - het Catalaans. Ze was duidelijk aangedaan door wat er zich allemaal heeft afgespeeld in haar thuisland. Ze vertelde hoe al twee weken voor het referendum alle campagne-posters en promotiemateriaal in beslag werden genomen. Daarnaast werden vele mensen die een rol konden spelen in het referendum bedreigd opdat ze geen medewerking zouden verlenen aan de separatisten. Van deze dreigementen waren vooral burgemeesters en directies van scholen het slachtoffer, daar deze onontbeerlijk waren voor de organisatie van het referendum. Dit komt omdat de scholen - die zouden worden gebruikt als stemlokalen - onder de bevoegdheid vallen van de gemeentebesturen, en niet onder de Catalaanse of Spaanse overheid. De samenwerking met de lokale autoriteiten en schoolbesturen was dus absoluut noodzakelijk om ervoor de kunnen zorgen dat iedereen op 1 oktober zou kunnen gaan stemmen. Vrijwilligers die zich inzetten voor de Catalaanse zaak moesten dus alles uit de kast halen om ervoor te zorgen dat alle infrastructuur geregeld zou zijn voor de stembusgang. De stembureaus zelf moesten daarnaast ook nog eens worden bemand door militanten zoals Elisabeth zelf; lokale ambtenaren werden niet ingeschakeld omdat de lokale besturen vreesden dat het risico op vervolging te groot was.

Midden in haar uitleg stopte ze even met praten en kreeg ze het echt moeilijk: “it was a very emotional moment”, gaf ze aan ons toe. De Catalaanse vertrouwde ons toe dat ook bij haar ouders thuis een aantal stembussen weggestoken zaten, en dat ze verschrikkelijk bang was omdat op veel plaatsen het stemmen gewelddadig werd verstoord. Ze zei zelf oprecht verbaasd te zijn over de brutaliteit waarmee de Spaanse politie en de Guardia Civil heeft opgetreden. Ter illustratie besprak ze een anekdote waarbij een man met een Spaanse vlag met een stier op binnenkwam in haar stembureau. Hij stak niet onder stoelen of banken dat hij “no” had gestemd, en geloof het of niet, dit werd door de aanschuivende menigte met applaus onthaalt. Volgens haar was dit bewijs van het feit dat de Catalanen een vredelievend en democratisch volk zijn dat achter het idee staat dat iedereen vrij is om te stemmen over de toekomst van Catalonië. Iemand die “no” had gestemd was zo verontwaardigd over het geweld, dat hij “sí” zou stemmen, als dat opnieuw kon, aldus mevrouw Nebreda.

Vervolgens benadrukte ze haar teleurstelling in de Europese Unie. Volgens haar heeft de Spaanse overheid de mensenrechten geschonden en zijn de grenzen van het internationaal recht ruimschoots overschreden. Om dit te staven wees ze niet enkel op de brutale aanpak van de Guardia Civil (de paramilitaire tak van de Spaanse politie), maar ook op de schending van rechten en vrijheden zoals de vrijheid van pers, vereniging, politieke participatie en meningsuiting. Ze vind het hypocriet dat Europa haar pijlen richt op Oost-Europa en zich profileert als kampioen van democratie en mensenrechten, maar volledig afzijdig blijft in de Catalaanse kwestie. “Where is Europe?” vraagt ze zich af. Ze legde ons uit dat Catalonië nochtans steeds een behoorlijk pro-Europese regio is geweest, maar dat dat nu wel eens zou kunnen veranderen. Maar dat is hun eigen fout, voegde ze er nog aan toe. Even trok ze de lijn zelfs door: zo stelde ze dat moest er na dit referendum een nieuw referendum zou komen over lidmaatschap van de EU, dat dit wel eens nipt zou kunnen gewonnen worden door het “no”-kamp, omdat heel wat Catalanen ronduit gefrustreerd zijn over de schandalige Europese afzijdigheid. 

Tenslotte argumenteerde de nationaliste dat het onzin is om het referendum “illegaal” te noemen. Het argument dat de Catalanen de grondwet hebben goedgekeurd vind ze overigens flauwekul, daar ze nog niet eens was geboren. De grondwet en al haar wetten zijn niet statisch, noch eeuwig. Het feit dat de Spaanse regering deze op één dag tijd heeft aangepast in de context van een aantal noodzakelijke socio-economische hervormingen, is hier het beste voorbeeld van. Wetten bepalen niet wat de bevolking moet denken; het is net omgekeerd: ze gaan mee met hun tijd en veranderen naargelang de wil van de meerderheid van de bevolking. Dat het referendum niet representatief zou zijn vind Nebreda eveneens niet kloppen. Er zouden maar liefst 770 000 stembiljetten in beslag zijn genomen door de politie; als je die optelt bij de uiteindelijk turnout kom je uit bij een opkomst van ongeveer 55%. Tenslotte moet je er rekening mee houden dat heel wat mensen niet konden stemmen wegens geblokkeerde of overvallen stembureaus en de meespelende angst. Na haar speech en tijdens de vragenronde kreeg ze nog even bijval van MEP Helga Stevens. Deze bevestigde dat verandering zich niet steeds kan voltrekken binnen het bestaande juridische kader. Geen enkel land is ooit onafhankelijk geworden van een overheersende, dominante en centralistische staat door netjes permissie te vragen aan de centrale overheid. Als voorbeelden hiervan gaf ze onder meer de Verenigde Staten en België. Daarnaast verwees ze ook naar de rol van het Europees parlement en de Europese fracties. Volgens Stevens beschermen Rajoy, Tusk en Jüncker elkaar omdat ze deel uitmaken van dezelfde fractie, de EVP (Europese Volkspartij, de christendemocraten). Deze pakken de Poolse regering dan weer hard aan omdat PiS (Recht & Rechtvaardigheid) deel uitmaakt van de eurokritische ECR fractie, waar ook de N-VA in zit. Voor haar is het duidelijk dat de dominante krachten in de Europese Unie twee maten en twee gewichten hanteren. Daarnaast reageerde ze ook op een vraag uit het publiek die wees op de reactie van Guy Verhofstadt die eerder in een tekst opriep tot dialoog. Volgens de N-VA politica zegt Verhofstadt maar wat omdat hij gezien de situatie quasi verplicht was te reageren. Dat deed hij volgens haar niet om anderen te helpen maar om zijn eigen vel te redden. In de Raad van de Voorzitters steunt hij namelijk de vraag naar debat helemaal niet; hij verkoopt dus weer gebakken lucht - je kent hem, voegde ze daar nog fel aan toe. Bij afloop van dit eerste interessante politieke luik kreeg elke spreker nog een doos chocolade uit Brugge en een exemplaar van het (uiteraard volledig blanco) boek Argumenten Pro-Belgica cadeau van onze ICEC-secretaris en VVB-stafmedewerker Steven Vergauwen.  












De volgende en laatste dag van onze busreis bestond uit een louter politieke activiteit: een bezoek aan het Europees Parlement in Straatsburg. Hier zijn we getuige geweest hoe de Catalaanse kwestie dan toch nog werd geagendeerd. Helaas deed ons bezoek zich voor in de voormiddag, tijdens een “prioritair debat” ter voorbereiding van de Europese raad op 19 en 20 oktober. Hoewel dat Catalonië pas in de namiddag op het programma stond, zijn we toch getuige geweest van een aantal parlementariërs die hun mening niet onder stoelen of banken staken en duidelijk geen paar uur meer konden wachten tot de plenaire. Tussen een reeks vragen en opmerkingen over de “vluchtelingen”-crisis, digitale agenda en de werking van de Europese Raad, betuigde Matt Carthy (Sinn Féin, GUE/NGL-fractie) zijn steun aan de Catalanen. Hij had het over schending van de mensenrechten binnen de grenzen van een bijzonder hypocriete EU, die volgens hem het recht verloren had om commentaar te geven in andere gevallen. Deze tussenkomst werd door onze VVB-leden op de tribunes met luid applaus onthaald, hetgeen niet werd geapprecieerd door medewerkers van het EP; applaudiseren is er namelijk officieel verboden. Helaas was niet iedereen het eens met dhr. Carthy en onze separatistische vrienden. Steunbetuigingen aan het adres van de Spaanse regering kwamen vooral uit de hoek van de EVP, de fractie van Rajoy.   Zo bepleiten de Bulgaar Andrey Kovatchev, de Cyprioot Lefteris Christoforou, de Est Tunne Kelam respect voor de grondwet en territoriale integriteit van Spanje. Ook enkele leden van de ALDE en S&D aarzelden niet om de Spaanse rechtsorde te verdedigen, al riepen deze laatste ook op tot wederzijds begrip, dialoog en de-escalatie. Catalaans unilateralisme zou op haar beurt dan weer “een ramp” zijn, aldus  Javi López van de Partit dels Socialistes de Catalunya (PSC), een sociaaldemocratische partij in Catalonië die gelieerd is aan de nationale Spaanse socialistische partij, de PSOE.

Zo zijn we aan het einde van de busreis gekomen. Maar we zouden de VVB niet zijn als we van de gelegenheid geen gebruik hadden gemaakt door middels van een aantal (Catalaanse en Vlaamse) vlaggen en grote borden met steunbetuigingen en slogans een kleine actie te voeren vlak voor de ingang van dit epicentrum van hypocrisie. Lang heeft het liedje echter niet geduurd, gezien enkele vriendelijke politie-agenten van mening waren dat onze foto-sessie niet gepast was, en we dus maar moesten opkrassen. Om onze trip in stijl af te sluiten zijn we maar weer op de bus gesprongen richting ons enig Vlaanderland, maar niet zonder eens te stoppen bij onze zuiderburen, om er te genieten van een maaltijd en een frisse Rochefort 8. Houzee! 











 

Terug naar overzicht