In de kijker

Kalender

Geen Activiteiten

Grondvest

Er roert zich wat (op ís werelds schouwtoneel)
7-2-2017

Dag op dag twee weken geleden hield een Catalaanse regeringsdelegatie een historische persconferentie in het Europees Parlement te Brussel. Minister-president Carles Puigdemont, Oriol Junqueras en Raül Romeva kwamen zoveel vertellen als dat de laatste rechte lijn naar onafhankelijkheid is ingezet, of Madrid daar nu blijer van wordt of niet. De Vlaamse media lieten massaal verstek, maar vijfentwintig (andere) cameraploegen en honderden toehoorders waren wél opgedaagd. Het zinderde door de zaal: er gebeurt toch wel wat tegenwoordig. Er beweegt wat. Mensen, maar ook gemeenschappen schrijven geschiedenis. Misschien vinden de Catalanen het niet zo fijn om in een adem te worden vernoemd met de Brexit en Donald Trump. Niettemin is het, los van elk sentiment, wel waar: als de Catalanen na hun referendum van september de definitieve stap zetten naar onafhankelijkheid, dan is dat op anderhalf jaar tijd de overtreffende trap van belangwekkende geopolitieke gebeurtenissen. Er is de breuk met het EU-dogma van 'altijd-meer-altijd-groter' van de Brexit. Er is de breuk met de naïeve adoratie van Europese elites voor de culturele en politieke uitstraling van de VS, waar Trump nu de plak zwaait. Veel Amerikanen zien Trump als alternatief voor een beleid waarin ze zich niet meer konden herkennen. Vergelijkbaar kan een Catalaanse republiek voor tal van Europeanen een hoopgevend voorbeeld zijn.


Duurzaamheid

Ja, de Republiek Catalonië kan doorgaan voor een opbouwend en positief alternatief. Het officiële Spanje heeft de afgelopen jaren vooral verkrampt gereageerd en een constructieve dialoog volkomen onmogelijk gemaakt. Steeds meer Catalanen zijn ervan overtuigd geraakt dat je voorstander kan zijn van een sterke Europese integratie en tóch soeverein als natie bevoegdheden voor je kan houden die de historische, culturele, taalkundige, maar ook sociaaleconomische identiteit helpen vrijwaren. Noem het een politieke toepassing van het neologisme 'glocalisation': 'global', maar ook 'local'. In die zin komt het streven naar een Catalaanse republiek dicht in de buurt van de ecologische spreuk 'think global, act local'. Duurzaamheid dus, een begrip waarop de groene beweging hoegenaamd geen patent kan doen gelden, hoezeer ze dat zichzelf vaak wijsmaakt. Want ecologie betekent niet meer of niet minder dan 'huishoudkunde' en in een huishouden verloopt ook alles volgens een vaak heel unieke logica, die onvergelijkbaar is met die van de buren, maar goed nabuurschap ook helemaal niet uitsluit, integendeel.


Hoog tijd dus om 'duurzaamheid' op te rekken en het eens wat frequenter over 'culturele duurzaamheid' te hebben. Want mensen en hun gewoonten hebben hun rechten, niet alleen de Maori in Nieuw-Zeeland, maar eveneens de Catalanen in Barcelona en de Vlamingen in Brussel. Zelfs als beide gemeenschappen hun ochtendkoffie bij Starbuck's bestellen, doet dat geen afbreuk aan wie ze zijn. Ook al is het collectieve zelfbewustzijn bij veel van die mensen nog maar 'ontluikend' (verbloemend taalgebruik voor: op een laag pitje): dan nog. Bovendien zijn er evenveel Starbuck's-critici in Barcelona en Brussel als er fans zijn. Thierry Baudet schreef zijn bestseller 'Oikofobie' (oiko = eco = eigen huis, identiteit) vanuit dit standpunt. En zo is de cirkel rond en komen vooruitstrevende en behoudsgezinde ideeën elkaar tegen in het verhaal van nieuwe, jonge naties die niet worden opgericht om de belangen te dienen van financiële elites, maar die aan de basis van het samenleven van mensen met elkaar in de wereld iets willen veranderen, zonder het idee van gemeenschap en het idee van politiek te verloochenen. Want betekent 'politiek' niet 'gemeenschapszorg' (polis = stad, gemeenschap)? Zelfs anarchisten die in Catalonië ijveren voor onafhankelijkheid zweren bij een minimum aan georganiseerd democratisch bestuur.


Zelfbeschikking

In die zin is de nakende onafhankelijkheid van Catalonië een superlatief. Ze vat de Brexit en Trump samen én overklast ze. Een Catalaanse republiek zal geen loutere breuk zijn met wat veel mensen als zeker, veilig en sociaal wenselijk beschouwden. Het is salonfähig om ‘zus’ en ‘zo’ te willen zijn: bijvoorbeeld relatief kritiekloos pro-EU, maar ook pro-Obama c.s. Die politiek correcte zelfcensuur kan bij veel Europeanen wegvallen wanneer er tabula rasa wordt gemaakt. Maar die tabula rasa betekent schoon schip in de zin van: nieuwe grondslagen om als gemeenschap aan politiek op wereldschaal te doen. Voor wat wegvalt, komt iets anders en beters in de plaats. De Catalanen beklemtonen de autonomie van de kiezer, de Catalaanse ingezetene. De brede beweging kwam in Catalonië maar op gang toen het discours vóór onafhankelijkheid werd opengetrokken tot een verhaal over en vóór zelfbeschikking: van mensen, maar ook van (nationale) gemeenschappen. Tegelijkertijd met de nadruk op de mening van het individu over wat er reilt en zeilt, appelleerde de beweging, die ideologisch heel divers is en daar ten dele haar sterkte uit haalt, aan de Catalaanse geschiedenis en het collectieve beleven van erfgoed, natuurschoon en liberale waarden. Een succesproduct.


Op sociale media noteerden we vorige week een schampere commentaar op ons enthousiasme over de rechtlijnigheid van de Catalaanse delegatie: "Zie ze likkebaarden, de Vlaams-nationalisten." Wel, we zullen niet verhelen dat wij heel graag in de schoenen van de Catalanen zouden staan. Toch zijn de Catalanen ook beducht voor de laatste zetten van Madrid in het eindspel dat zich nu op het schaakbord aftekent. Dus afgunst is bij ons niet in het spel. Het is gewoon heel opmerkelijk dat, waar vijftien jaar geleden Schotland en Catalonië naar Vlaanderen opkeken als hét model om zich voor te bereiden op een autonome toekomst, het wat Vlaanderen en Catalonië betreft nu helemaal andersom is en de Vlamingen op achtervolgen zijn aangewezen. Maar dit kan ook inspirerend werken. Het is aan de Vlamingen om dat te zien.


In Catalonië heeft de Spaanse repressie een duidelijk gezicht. Het zijn Spaanse politici en rechters die onverholen mensen willen treffen in hun politieke ijver voor onafhankelijkheid. Het enige streepje dat Catalonië voor heeft op Baskenland is dat in het land van Puigdemont het risico op Spaanse folterpraktijken gelukkig tot het verleden behoort. Allemaal toestanden die we in België nagenoeg niet kennen. Wij worden geconfronteerd met in de Grondwet gecodificeerde grendels. Onze situatie lijkt minder schrijnend. Alhoewel. De doofstomheid van het Belgische federale bestel doet ons verder in het duister tasten naar de hefboom om de grendels uit de hengsels te lichten. Dat mag ons niet beletten om een strategie uit te werken die licht in het duisternis brengt om, vervolgens, de grendels te forceren. Het is een mooie progressieve gedachte. Het initiatief voor solidariteit moet bij de natie liggen en niet worden gebetonneerd in het DNA van een overheidsapparaat. En daarmee is een pleidooi voor een onafhankelijk Vlaanderen meteen een pleidooi voor meer (mede)menselijkheid. Ook daarvoor moet er wat meer licht in het donker komen. De open praat- en debatcultuur van de Catalanen wijst misschien ook hier voor een deel de weg. Kaarsjes branden volstaat niet.

Terug naar overzicht